Tiroid bezi boynun \u00f6n b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde trakean\u0131n her iki taraf\u0131na yerle\u015fmi\u015f, iki lob veistmus denilen ba\u011flay\u0131c\u0131 bir k\u0131s\u0131mdan olu\u015fmaktad\u0131r. Tiroid bezi bir endokrin bezdir, folik\u00fcler h\u00fccrelerinden iki hormon \u00fcretir ve dola\u015f\u0131ma salg\u0131lar. Bu hormonlardan birine tiroksin (T4), di\u011ferine tiriiyodotironin (T3) ismi verilir. Tiroid bezinin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 beyinde bulunan ve hipofiz ad\u0131 verilen bir bezden salg\u0131lanan tiroid uyar\u0131c\u0131 hormon (TSH) ile kontrol edilir. <\/p>\n\n\n\n
Son y\u0131llarda, epidemiyolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar, otoimm\u00fcn hastal\u0131klar\u0131n modern toplumun \u00f6nemli bir sorunu oldu\u011funu belgelemi\u015flerdir. Otoimm\u00fcn tiroid hastal\u0131klar\u0131, tiroid bezinde bulunan otoantijenlere anormal bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkisinden kaynaklan\u0131r ve bunlar genellikle di\u011fer otoimm\u00fcn hastal\u0131klarla birlikte bulunurlar. Tiroid bezinin en yayg\u0131n i\u015flev bozukluklar\u0131 hipotiroidizm, Graves-Basedow hastal\u0131\u011f\u0131 ve Hashimoto hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Hashimoto tiroiditi, tiroid bezinin birincil hipotiroidizminin ana nedeni olabilmektedir. Tiroid hastal\u0131klar\u0131n\u0131n tan\u0131 ve tedavisi s\u0131ras\u0131nda beslenme durumunu de\u011ferlendirmek i\u00e7in antropometrik, biyokimyasal ve fizikokimyasal parametreler kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Tiroid anormallikleri, pop\u00fclasyonun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc etkilemektedir. Bununla birlikte, tiroid bozukluklar\u0131n\u0131n yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, \u015fekli etnik ve co\u011frafi fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stermektedir. \u00c7ocuklar, yeti\u015fkinlere g\u00f6re 10 kat daha az s\u0131kl\u0131kla tiroid hastal\u0131\u011f\u0131na yakalanmaktad\u0131r. En y\u00fcksek vaka say\u0131s\u0131 ya\u015fl\u0131 pop\u00fclasyondad\u0131r. Otoimm\u00fcn tiroid hastal\u0131klar\u0131 vakalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu 45-65 ya\u015f aras\u0131 hastalarda te\u015fhis edilmekte, ancak \u00e7ocuklar\u0131 da etkileyebilmektedir. Kad\u0131nlar\u0131n Hashimoto hastal\u0131\u011f\u0131ndan etkilenme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 erkeklerden 10-20 kat daha fazlad\u0131r. Tiroid iltihab\u0131 kal\u0131tsald\u0131r. Her iki cinste de hipotiroidizm prevalans\u0131 ya\u015fla birlikte artar ve kad\u0131nlarda erkeklere g\u00f6re yakla\u015f\u0131k 5 kat daha yayg\u0131nd\u0131r. Hipotiroidizm, a\u00e7\u0131k veya subklinik hastal\u0131k olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r. Hipotiroidizmin a\u00e7\u0131k formu genel pop\u00fclasyonun %0.1-2’sinde te\u015fhis edilebilirken, subklinik hipotiroidizm kad\u0131n pop\u00fclasyonun% 15’inde bulunabilir.<\/p>\n\n\n\n
Hipertiroidi, yeti\u015fkin n\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k % 2-3’\u00fcnde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Patolojinin en yayg\u0131n \u015fekli, vakalar\u0131n % 75’ini olu\u015fturan Graves hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Her y\u0131l tahminen 30 ila 100 bin ki\u015fiye bu hastal\u0131k te\u015fhisi konmaktad\u0131r. Hipertiroidi kad\u0131nlarda yakla\u015f\u0131k on kat daha s\u0131k g\u00f6r\u00fclmektedir. Hipertiroidi tan\u0131s\u0131nda ortalama ya\u015f 48’dir. Tedavi edilmeyen hastal\u0131k, kardiyovask\u00fcler bozukluklara ve artm\u0131\u015f kemik erimesine neden olarak osteoporoza yol a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n
a) Hipotiroidi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hipotiroidi \u00e7o\u011funlukla v\u00fccutta tiroit hormonlar\u0131n\u0131n yeterince \u00fcretilememesi veya nadiren hedef dokulara etki edememesi sonucu ortaya \u00e7\u0131kan kronik bir durumdur. Hipotiroidi \u00f6zellikle iyot yetersizli\u011fi olan b\u00f6lgelerde s\u0131kl\u0131kla g\u00f6r\u00fclen endokrin bir bozukluktur.<\/p>\n\n\n\n \u0130yot yetersizli\u011fi olan b\u00f6lgelerde iyot eksikli\u011fi; yetersizli\u011fi olmayan b\u00f6lgelerde ise kronik otoimm\u00fcn tiroidit olan Hashimoto tiroditi, hipotiroidiye neden olan en \u00f6nemli sebeplerdir. Bunlara ek olarak tiroidektomi, \u00e7e\u015fitli ila\u00e7lar, boyun b\u00f6lgesine radyoterapi uygulanmas\u0131, radyoaktif iyot tedavisi, hipofiz t\u00fcm\u00f6rleri, hipofiz cerrahisi, infiltratif hastal\u0131klar ve Sheehan sendromu da hipotiroidizm nedenleri aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n b) Hashimoto tiroditi<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1912 y\u0131l\u0131nda Hashimoto taraf\u0131ndan tan\u0131mlanm\u0131\u015f, tiroid bezinin kronik inflamasyonuna ba\u011fl\u0131 geli\u015fen otoimm\u00fcn bir hastal\u0131kt\u0131r. S\u0131kl\u0131kla otoimmun nedenlere v\u00fccudun kendi dokular\u0131ndan birine bilinmeyen nedenlerle yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 ve bu \u201cyabanc\u0131\u201d dokuyu ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemiyle v\u00fccuttan uzakla\u015ft\u0131rmaya y\u00f6nelik giri\u015fimler yapmas\u0131 sonucunda olu\u015fan hastal\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n c) Guatr<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tiroit bezinin b\u00fcy\u00fcmesidir. \u0130yot eksikli\u011finin guatra sebep oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. Y\u00fckselmi\u015f TSH seviyeleri etiyolojide rol al\u0131r. Guatr\u0131n etiyolojisi multifakt\u00f6ryeldir. Genetik ve \u00e7evresel fakt\u00f6rler etiyolojide yer al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n d) Hipertiroidi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tiroitlerinin gere\u011finden fazla \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 durumudur. Bu hastal\u0131kta fazla \u00e7al\u0131\u015fan metabolizma ile beraber kilo kayb\u0131, sinirlilik, s\u0131ca\u011fa kar\u015f\u0131 tahamm\u00fcls\u00fczl\u00fck, a\u015f\u0131r\u0131 terleme, uyku bozuklu\u011fu, kalp h\u0131z\u0131nda art\u0131\u015f gibi durumlar g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n e) Graves Hastal\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tiroid bezinin nedeni bilinmeyen otoimm\u00fcn hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Tiroit bezi devaml\u0131 olarak uyar\u0131l\u0131r ve a\u015f\u0131r\u0131 hormon \u00fcretimi olur. En belirgin<\/p>\n\n\n\n Tiroid fonksiyonlar\u0131nda bozukluk olan bireylerde farmakolojik tedavinin d\u0131\u015f\u0131nda beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek tedavi desteklenmelidir. Uygun diyet, hastal\u0131\u011f\u0131n semptomlar\u0131n\u0131n hafifletilmesine, sa\u011fl\u0131kl\u0131 kilonun korunmas\u0131na ve yetersiz beslenmenin \u00f6nlenmesine yard\u0131mc\u0131 olur. Tiroid hormonu eksikli\u011fi durumunda v\u00fccuttaki metabolizma h\u0131z\u0131 yava\u015flar; besinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 enerjinin \u00e7o\u011fu ya\u011f dokusunda depolan\u0131r, bu da a\u015f\u0131r\u0131 kilo ve obezitenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olur. Bu nedenle dengeli bir zay\u0131flama diyetinin tedavisinin ba\u015flat\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilir. Hipotiroidizm di\u011fer hastal\u0131klarla birlikte ortaya \u00e7\u0131karsa, hastal\u0131\u011fa uygun bir diyet uygulanmas\u0131 \u00f6nerilir. Diyet tedavisine ba\u015flamadan \u00f6nce tiroid hormon konsantrasyonlar\u0131n\u0131n normale d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesi \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc eksiklikleri metabolizmay\u0131 geciktirebilir. Normal v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na sahip hipotiroidili hastalar\u0131n tedavisine enerji al\u0131m\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 dahil edilmemelidir.<\/p>\n\n\n\n Hipotiroidizmin tedavisi esas olarak hormon tedavisine dayan\u0131r. Sentetik tiroid hormonu analoglar\u0131 sabah a\u00e7 karn\u0131na, yemekten yakla\u015f\u0131k 30 dakika \u00f6nce al\u0131nmal\u0131 ve bir bardak su ile al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Demirin levotiroksin emilimini engelleyebildi\u011fi g\u00f6zlenmi\u015ftir. Gastrointestinal sistemden levotiroksin emilimini engelleyen di\u011fer fakt\u00f6rler, y\u00fcksek lifli diyet, vejeteryan diyet olabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n Hashimoto hastal\u0131\u011f\u0131nda beslenme tedavisi, hipotiroidizmde diyet tedavisi ilkelerine dayanmal\u0131d\u0131r. A\u015f\u0131r\u0131 kilolu veya obez hastalarda diyet enerjisi de\u011feri, metabolizman\u0131n azalmas\u0131na neden olabilece\u011finden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azalt\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Antiinflamatuvar aktivitenin besin kayna\u011f\u0131 da dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc PUFA omega-3 ve antioksidan vitaminler gibi takviyeler hastal\u0131\u011f\u0131n semptomlar\u0131n\u0131 hafifletebilir.<\/p>\n\n\n\n Hipertiroidizmde dengeli beslenme, farmakolojik tedaviyi destekleyen bir fakt\u00f6rd\u00fcr. Bu t\u00fcr bir tedavinin birincil hedeflerinden biri, uygun bir kiloyu korumakt\u0131r. A\u015f\u0131r\u0131 metabolik s\u00fcre\u00e7ler, a\u015f\u0131r\u0131 v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kayb\u0131ndan sorumludur. Hastal\u0131\u011f\u0131n seyrine ba\u011fl\u0131 olarak tedavi farkl\u0131d\u0131r ve diyette enerji al\u0131m\u0131 y\u00fczde onlarca kadar artabilir. Ayr\u0131ca, \u015fiddetli protein katabolizmas\u0131 nedeniyle diyetteki protein al\u0131m\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilmektedir. Hipertiroidizm ayr\u0131ca ya\u011f dokusu kayb\u0131 ile de ili\u015fkilidir. Bu, kan serumunda artan serbest ya\u011f asitleri ve gliserol konsantrasyonuna yol a\u00e7an artan lipolizin bir sonucudur; azalm\u0131\u015f kolesterol konsantrasyonu da g\u00f6zlemlenebilir. \u00c7ok d\u00fc\u015f\u00fck ya\u011f al\u0131m\u0131, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde i\u015flev bozukluklar\u0131na ve ya\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fcnen vitamin emiliminde bozulmaya neden olur. Hastal\u0131\u011f\u0131n seyrini ve beslenme durumunu etkileyen uygun miktarda vitamin sa\u011flamak da \u00f6nemlidir. Antioksidan vitaminler, tiroid bezinin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 olumsuz etkileyen oksidatif stresi azalt\u0131r. Farmakolojik olarak tedavi edilen Graves hastal\u0131\u011f\u0131 olan hastalarda antioksidan takviyesi, hastal\u0131\u011f\u0131n klinik semptomlar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 \u00fczerinde olumlu etkilere sahip olabilmektedir.<\/p>\n\n\n\nTiroid Hastal\u0131klar\u0131nda Diyet Tedavisi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n